زردی نوزاد؛ انواع، درمان و اینکه چه زمانی باید نگران شد
بیش از نیمی از نوزادان در روزهای اول زرد میشوند و در اغلب موارد این یک اتفاق طبیعی و گذراست. اما زردی شدید و درماننشده میتواند به مغز آسیب برساند — و همین است که تشخیص مرز میان این دو را مهم میکند.
چرا نوزادها زرد میشوند؟
بیلیروبین، مادهای زردرنگ است که از تجزیه طبیعی گلبولهای قرمز تولید میشود. کبد آن را پردازش و از بدن دفع میکند.
در نوزاد دو عامل همزمان اتفاق میافتد:
- گلبولهای قرمز نوزاد عمر کوتاهتری دارند، پس بیلیروبین بیشتری تولید میشود
- کبد نوزاد هنوز نابالغ است و سرعت پردازش پایینی دارد
نتیجه، تجمع موقت بیلیروبین و زردشدن پوست و سفیدی چشم است.
انواع زردی
| نوع | زمان شروع | ویژگی |
|---|---|---|
| فیزیولوژیک | روز ۲ تا ۳ | شایعترین، خودبهخود تا روز ۱۰ تا ۱۴ برطرف میشود |
| ناشی از کمخوردن شیر | روز ۲ تا ۴ | به دلیل تغذیه ناکافی؛ با افزایش دفعات شیردهی برطرف میشود |
| ناشی از شیر مادر | روز ۵ تا ۷ | میتواند تا چند هفته ادامه یابد؛ معمولاً بیخطر و نیازی به قطع شیردهی نیست |
| همولیتیک | ۲۴ ساعت اول | ناسازگاری گروه خونی یا Rh؛ نیازمند اقدام فوری |
| پاتولوژیک دیررس | پس از هفته دوم | نیازمند بررسی کبد، مجاری صفراوی و تیروئید |
زمانبندی مهم است
هر زردی که در ۲۴ ساعت اول تولد ظاهر شود، تا خلاف آن ثابت نشده پاتولوژیک در نظر گرفته میشود و نیاز به بررسی فوری دارد.
زردی معمولاً از سر شروع میشود و به سمت پایین بدن پیش میرود. هرچه پایینتر رفته باشد، سطح بیلیروبین بالاتر است:
- فقط صورت: معمولاً پایین
- تا قفسه سینه: متوسط
- تا شکم: نیازمند بررسی
- تا کف دست و پا: مراجعه فوری
چطور در خانه بررسی کنیم؟
- نوزاد را کنار پنجره و در نور طبیعی روز ببرید؛ نور مصنوعی گمراهکننده است
- با انگشت روی پیشانی، سینه یا ساق پا فشار ملایم بدهید
- انگشت را بردارید و به پوست زیر آن نگاه کنید
- اگر پوست بهجای سفید، زرد به نظر رسید، زردی وجود دارد
- سفیدی چشم و داخل دهان را هم بررسی کنید
این روش فقط برای پیگیری روند است؛ اندازهگیری دقیق نیاز به آزمایش خون یا دستگاه پوستی دارد.
درمان
افزایش تغذیه
در بیشتر موارد خفیف، مؤثرترین اقدام همین است: شیردهی مکرر، ۸ تا ۱۲ بار در ۲۴ ساعت. بیلیروبین از راه مدفوع دفع میشود، پس هرچه نوزاد بیشتر بخورد و بیشتر دفع کند، سریعتر پاک میشود.
فتوتراپی
نوزاد با پوشک و محافظ چشم زیر نور آبی مخصوص قرار میگیرد. این نور، ساختار بیلیروبین را تغییر میدهد تا بدون نیاز به کبد دفع شود. روشی ایمن، بدون درد و بسیار مؤثر است.
تعویض خون
در موارد بسیار شدید و مقاوم که سطح بیلیروبین خطرناک است. امروزه بهندرت نیاز میشود، چون زردی معمولاً زودتر تشخیص داده میشود.
باورهای نادرست
«نوزاد را جلوی پنجره بگذارید تا آفتاب بخورد» — نور خورشید از پشت شیشه اثر درمانی فتوتراپی را ندارد و قرار دادن نوزاد در آفتاب مستقیم، خطر آفتابسوختگی و کمآبی دارد.
- «شیر مادر را قطع کنید»: در اغلب موارد نهتنها لازم نیست، بلکه مضر است. قطع شیردهی، تغذیه را کم و زردی را بدتر میکند
- «آب قند بدهید»: هیچ کمکی نمیکند و جای شیر مغذی را میگیرد
- «لباس زرد نپوشانید»: رنگ لباس هیچ ارتباطی با زردی ندارد
- «زردی همیشه بیخطر است»: نادرست؛ سطح بسیار بالا میتواند به مغز آسیب دائمی برساند
- دمنوشهای گیاهی و روغنهای سنتی: بیاثر و گاهی خطرناک
نشانههای خطر
- زردی در ۲۴ ساعت اول تولد
- گسترش زردی به کف دست و پا
- زردی که پس از دو هفته همچنان ادامه دارد
- نوزاد بسیار خوابآلود است و برای شیر بیدار نمیشود
- گریه با صدای زیر و غیرعادی
- شلبودن یا برعکس، سفتی و قوسبرداشتن بدن
- امتناع از شیرخوردن
- مدفوع سفید یا کمرنگ و ادرار تیره
- تب یا کاهش وزن قابل توجه
زردی، یکی از معدود مواردی است که پیگیری زودهنگام تفاوت بزرگی میسازد. اگر شک دارید، همان روز بررسی کنید.
پرسشهای پرتکرار
مطالب نینی جان با هدف آگاهیبخشی نوشته میشوند و جایگزین معاینه و مشاوره پزشکی نیستند. برای تصمیمگیری درباره سلامت فرزندتان، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
